Herkenbaar? Je zit in een gesprek, leest een rapport of mailt de servicedesk en ineens denk je:
“Wacht… bedoelen we nu eigenlijk hetzelfde?”

Binnen de psychodiagnostiek gebruiken we nu eenmaal veel vaktermen. Logisch ook. Maar in de dagelijkse praktijk blijken sommige begrippen nét iets anders te worden gebruikt dan je denkt. Dat leidt soms tot grappige situaties en soms tot lichte verwarring.

Geen paniek, je doet niets fout. Je bent gewoon aan het werk in een vakgebied vol nuance, systemen en eigen taal. Tijd om een paar klassiekers langs te lopen die je vast zult herkennen.

Verwarrende termen

SSO en EPD-koppeling (of “waar log ik nu eigenlijk in?”)

Een veelvoorkomende bron van verwarring zijn digitale termen als SSO-koppeling en EPD-koppeling. Ze worden vaak in één adem genoemd, terwijl ze iets heel anders doen.

• SSO–koppeling (Single Sign-On)

Met een SSO-koppeling log je met één account in op meerdere online omgevingen, zoals je EPD, RSP en andere digitale applicaties. Vaak is dit een Microsoft- of Google-account.
Termen als Azure, ADFS of SAML verwijzen naar de technische manier waarop die koppeling is ingericht.

• EPD-koppeling (Elektrisch Patiëntendossier)

Met een EPD-koppeling wissel je gegevens uit tussen het EPD en een digitaal programma zoals RSP. Je opent RSP rechtstreeks vanuit het cliëntendossier en cliëntgegevens worden automatisch overgenomen. De gegenereerde rapportages worden vervolgens automatisch geüpload in het cliëntendossier. Minder handmatig werk, minder losse documenten en minder “heb ik dit al geüpload?”.

Kort samengevat:

Een SSO-koppeling regelt de toegang en een EPD-koppeling zorgt voor de uitwisseling van cliëntgegevens. Omdat ze vaak samen worden gebruikt, ontstaat soms dat herkenbare moment van lichte verwarring, heel menselijk!

Classificatie vs. interpretatie (een echte klassieker)

Deze horen we regelmatig: “We willen de interpretatie automatiseren.”
En even later blijkt dat eigenlijk classificatie wordt bedoeld.

• Classificatie

Classificatie is een kwalitatieve aanduiding die wordt gekoppeld aan een score, op basis van percentielen, standaardscores of standaarddeviaties. Denk aan classificaties volgens Bouma et al. (2012) of Hendriks et al. (2020). Zie ook de volgende kop over classificatie versus normering.

• Interpretatie

Interpretatie gaat een stap verder. Het is de professionele duiding van testresultaten en observaties in de context van de cliënt. Testoverstijgend, inhoudelijk en gericht op betekenis en samenhang. Alsof dat nog niet genoeg is, wordt classificeren in algemene zin ook gebruikt voor het onderbrengen van klachten in een formeel classificatiesysteem zoals de DSM-5. In dat geval spreken we van diagnosticeren. Als deze begrippen door elkaar lopen, kan dat ongemerkt invloed hebben op conclusies, en op de communicatie daarover.

Classificatie en normering

Dit onderscheid lijkt technisch, maar heeft inhoudelijk grote impact.

• Normering (kwantitatief)

Normering laat zien hoe een ruwe score zich verhoudt tot een normgroep, bijvoorbeeld via percentielen of standaardscores. Dat zegt iets over positie, maar nog niets over betekenis.

• Classificatie (kwalitatief)

Classificatie is het label dat op basis van de normering aan een score wordt toegekend, zoals laag, benedengemiddeld, gemiddeld of hoog. Deze labels zijn niet universeel vastgelegd: verschillende auteurs hanteren soms andere namen of grenzen voor dezelfde score. Zo gebruikt Bouma et al. (2012) termen als ‘laag’ of ‘gemiddeld’, terwijl Hendriks et al. (2020) ‘benedengemiddeld’ of ‘bovengemiddeld’ hanteert. Het NIP en de Vlaamse projectgroep adviseren om in Nederland de indeling van Bouma te volgen en internationaal of in Vlaanderen termen te kiezen die begrijpelijk zijn voor alle betrokkenen, zoals ‘lage score’ of ‘hoge score’. Hiermee wordt communicatie eenduidig en misverstanden voorkomen.

Rapportages: detailrapport, conceptrapport en rapportbijlage

Ook bij rapportages zien we dat verschillende termen door elkaar worden gebruikt:

• Detailrapport vs. conceptrapport

Een detailrapport is een uitgebreid verslag van één specifieke test binnen het onderzoek, inclusief ruwe scores en normvergelijking die van toepassing zijn op de cliënt. Het conceptrapport beschrijft het volledige onderzoek en alle afgenomen tests, vaak bedoeld als verslag richting cliënt. Het biedt overzicht, samenhang en bevat ook anamnese, observaties, samenvatting en conclusies.

• Conceptrapport vs. rapportbijlage

Een rapportbijlage bevat meestal overzichtstabellen van testresultaten en kan onderdeel zijn van het conceptrapport, maar soms ook als los document worden gebruikt. Er is hierbij geen sprake van goed of fout taalgebruik, zolang iedereen maar hetzelfde bedoelt.

Afname en scoring (nog zo’n duo)

Ook deze twee worden in de praktijk regelmatig net anders gebruikt.

• Afname

De afname is het moment waarop een test wordt uitgevoerd: offline, online, begeleid of zelfstandig. Dat kan met papieren vragenlijsten, digitale vragenlijsten, of met digitale taken en tests. Bijvoorbeeld:

• Offline, via een papieren vragenlijst of een taak waarbij de cliënt iets uitvoert en de professional observaties noteert.
• Online, door de cliënt een link te sturen naar een digitale vragenlijst die zelfstandig thuis of begeleid op locatie kan worden ingevuld via computer, mobiel of tablet. Er zijn ook toepassingen waarmee je neuropsychologische taken of intelligentietests digitaal kunt afnemen.

• Scoring

Scoring is het verwerken en berekenen van de ruwe resultaten volgens de juiste normen en psychometrische eigenschappen. Denk hierbij aan het handmatig opzoeken en berekenen van scores in de testhandleiding of online door het invoeren van ruwe scores in een digitaal scoringsprogramma zoals RSP waarna automatisch de juiste resultaten worden berekend op basis van de cliëntgegevens.

Versies van software, tests en normen

Op verschillende plekken spreken we over versies, maar daarmee bedoelen we niet altijd hetzelfde. Hieronder lichten we de meest voorkomende betekenissen toe.

• Softwareversies

Een softwareversie verwijst naar een versie van RSP die invloed heeft op functionaliteiten, gebruik en opmaak van de software.

• Testversies

Binnen RSP kunnen tests worden herzien of geüpdatet. Dit gebeurt bijvoorbeeld bij een opmaakcorrectie of een verbetering in de presentatie van de resultaten. In RSP wordt dit zichtbaar als een versienummer bij de test. Eerdere versies blijven inzichtelijk: door deze open te klappen in de software is per versie te zien welke wijzigingen zijn doorgevoerd.

• Nieuwe normen of nieuwe test

Wanneer een auteur of uitgever een test herziet of nieuwe normen publiceert, spreken we van nieuwe normen of een nieuwe test. Soms resulteert dit in een hele nieuwe versie van de test (bijvoorbeeld de BRIEF en BRIEF-2), maar het kan ook zijn dat er enkel nieuwe normen worden gepubliceerd (zoals bijvoorbeeld bij de d2.

Ook hier geldt: dezelfde term kan iets anders betekenen, en dus is er kans op verwarring.

Waar het om draait

Dit soort verwarringen overkomt iedereen. Ze horen bij een vakgebied vol nuance, verschillende systemen en eigen vaktaal. Door termen expliciet te maken, voorkom je misverstanden en blijft de focus waar die hoort: op goede diagnostiek.

Welke van deze verwarringen ben jij in de praktijk wel eens tegengekomen, of hebben wij een klassieker gemist? Laat het ons weten!

Bronnen

• Nederlands Instituut van Psychologen. (2025). Monodisciplinaire richtlijn descriptieve labels [PDF]. https://www.nip.nl/cotan/sectie-neuropsychologie (origineel gepubliceerd oktober 2025)